Hội chứng hoàng hôn (Sundowning): Biểu hiện và cách xử lý

Hội chứng hoàng hôn (Sundowning) là tình trạng lú lẫn, kích động và thay đổi hành vi thường xuất hiện vào cuối buổi chiều hoặc tối, đặc biệt ở người mắc Alzheimer và sa sút trí tuệ. Hiểu đúng về hội chứng này sẽ giúp người chăm sóc xử lý tình huống hiệu quả hơn, giảm căng thẳng cho cả người bệnh lẫn gia đình.

Hội chứng hoàng hôn (Sundowning) là gì?

Hội chứng hoàng hôn là hiện tượng rối loạn hành vi và nhận thức xảy ra lặp đi lặp lại vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối. Người mắc hội chứng này thường trở nên lú lẫn hơn, dễ kích động, lo âu, bồn chồn hoặc có những hành vi bất thường so với ban ngày. Tình trạng này không xuất hiện ngẫu nhiên mà có xu hướng gắn với một khung thời gian nhất định trong ngày, đúng như tên gọi “hoàng hôn”.

Sundowning không được xem là một bệnh lý độc lập, mà là một hội chứng hành vi liên quan đến các rối loạn thần kinh. Hiện tượng này gặp phổ biến nhất ở người mắc bệnh Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác, đặc biệt trong giai đoạn trung bình đến nặng. Ngoài ra, một số người cao tuổi không mắc Alzheimer nhưng có rối loạn giấc ngủ, suy giảm nhận thức nhẹ hoặc bệnh Parkinson giai đoạn muộn cũng có thể xuất hiện biểu hiện tương tự.

Về mặt cơ chế, hội chứng hoàng hôn được cho là có liên quan đến rối loạn nhịp sinh học (đồng hồ sinh học ngày – đêm), sự suy giảm chức năng não bộ và khả năng thích nghi kém với các thay đổi của môi trường vào buổi chiều tối. Khi ánh sáng yếu dần, cơ thể mệt mỏi sau một ngày dài và não bộ xử lý thông tin kém hiệu quả hơn, các triệu chứng lú lẫn và kích động dễ bùng phát. Vì vậy, Sundowning được xem là một biểu hiện đặc trưng của sự suy giảm chức năng thần kinh theo thời gian trong ngày.

Biểu hiện của hội chứng hoàng hôn

Hội chứng hoàng hôn không chỉ đơn thuần là cảm giác mệt mỏi vào buổi chiều tối, mà là một tập hợp các thay đổi rõ rệt về hành vi, cảm xúc, nhận thức và giấc ngủ. Các triệu chứng thường xuất hiện lặp lại theo khung giờ nhất định, mức độ có thể từ nhẹ đến nặng và gây nhiều khó khăn cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.

Những biểu hiện thường gặp ở người mắc hội chứng hoàng hôn là:

• Kích động, bồn chồn: Người bệnh trở nên đứng ngồi không yên, đi lại liên tục, khó thư giãn, dễ cáu gắt hoặc nổi nóng vô cớ.
• Lú lẫn, rối loạn nhận thức: Mất định hướng về thời gian và không gian, không nhận ra người thân, nói lộn xộn, khó hiểu hoặc lặp lại cùng một câu hỏi nhiều lần.
• Lo âu, sợ hãi: Xuất hiện cảm giác bất an, hoảng sợ không rõ nguyên nhân, có thể nghi ngờ, hoang tưởng hoặc cho rằng có người làm hại mình.
• Thay đổi cảm xúc: Dễ buồn bã, khóc lóc, cáu kỉnh, thay đổi tâm trạng nhanh chóng so với ban ngày.
• Rối loạn giấc ngủ: Khó ngủ, ngủ không sâu giấc, thức dậy nhiều lần trong đêm hoặc ngủ ngày – thức đêm.
• Hành vi bất thường: La hét, từ chối ăn uống, chống đối chăm sóc, có xu hướng lang thang vào ban đêm, tăng nguy cơ té ngã.

Các dấu hiệu này thường giảm dần vào sáng hôm sau, nhưng sẽ tái diễn vào chiều tối các ngày tiếp theo nếu không có biện pháp can thiệp phù hợp. Việc nhận diện sớm các biểu hiện đặc trưng của hội chứng hoàng hôn giúp người chăm sóc chủ động điều chỉnh môi trường và cách ứng xử, từ đó hạn chế mức độ nặng của triệu chứng.

Nguyên nhân gây ra hội chứng hoàng hôn

Mặc dù cơ chế chính xác của hội chứng hoàng hôn vẫn chưa được hiểu đầy đủ, các nghiên cứu cho thấy tình trạng này là kết quả của nhiều yếu tố sinh lý, tâm lý và môi trường tác động đồng thời. Ở người cao tuổi, đặc biệt là người sa sút trí tuệ, não bộ suy giảm khả năng thích nghi với những thay đổi trong ngày, khiến các triệu chứng lú lẫn và kích động dễ bùng phát vào buổi chiều tối.

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến dẫn đến hội chứng hoàng hôn:

• Rối loạn nhịp sinh học (đồng hồ ngày – đêm): Não bộ mất khả năng phân biệt rõ ngày và đêm, khiến người bệnh trở nên mệt mỏi, lú lẫn và kích động khi ánh sáng tự nhiên giảm dần.
• Mệt mỏi tích lũy trong ngày: Hoạt động quá nhiều, thiếu nghỉ ngơi hoặc ngủ trưa không hợp lý làm cơ thể và não bộ bị quá tải, dễ dẫn đến bùng phát triệu chứng vào cuối ngày.
• Thay đổi ánh sáng và môi trường: Ánh sáng yếu, bóng tối, tiếng ồn, tivi, đám đông hoặc không gian lộn xộn có thể gây kích thích quá mức, làm người bệnh hoang mang và lo âu.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc điều trị Parkinson có thể làm tăng tình trạng lú lẫn và kích động vào buổi tối.
• Khó chịu về thể chất: Đói, khát, đau nhức, táo bón, nhiễm trùng tiểu hoặc các bệnh lý tiềm ẩn không được phát hiện cũng có thể làm nặng thêm Sundowning.
• Căng thẳng tâm lý: Cảm giác cô đơn, sợ hãi, thay đổi thói quen sinh hoạt hoặc môi trường sống mới dễ khiến người bệnh mất cảm giác an toàn khi trời tối.

Trong thực tế, hội chứng hoàng hôn hiếm khi do một nguyên nhân đơn lẻ mà thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố trên. Vì vậy, việc xác định và loại bỏ từng yếu tố kích hoạt cụ thể ở mỗi người bệnh đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát và giảm nhẹ triệu chứng Sundowning.

Những đối tượng dễ mắc hội chứng hoàng hôn

Hội chứng hoàng hôn có thể gặp ở nhiều nhóm người cao tuổi khác nhau, nhưng phổ biến nhất vẫn là những người có tổn thương hoặc suy giảm chức năng não bộ. Mức độ và tần suất xuất hiện Sundowning thường tăng dần theo mức độ nặng của bệnh nền và tình trạng suy yếu toàn thân.

Các đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Người mắc bệnh Alzheimer: Đây là nhóm gặp Sundowning nhiều nhất, đặc biệt ở giai đoạn trung bình và nặng của bệnh, khi khả năng định hướng thời gian – không gian suy giảm rõ rệt.
• Người bị sa sút trí tuệ các loại: Bao gồm sa sút trí tuệ mạch máu, Lewy body, sa sút trí tuệ hỗn hợp… đều có thể xuất hiện các triệu chứng hoàng hôn.
• Người mắc Parkinson giai đoạn muộn: Khi bệnh ảnh hưởng đến chức năng nhận thức và giấc ngủ, nguy cơ xuất hiện Sundowning tăng lên đáng kể.
• Người cao tuổi có rối loạn giấc ngủ mạn tính: Ngủ ngày – thức đêm, mất ngủ kéo dài làm rối loạn nhịp sinh học, dễ kích hoạt triệu chứng vào buổi tối.
• Người nằm viện hoặc sống trong môi trường xa lạ: Thay đổi không gian sống, ánh sáng, thói quen sinh hoạt khiến người bệnh mất cảm giác an toàn, dễ lú lẫn và kích động khi trời tối.
• Người có suy giảm nhận thức nhẹ: Dù chưa chẩn đoán sa sút trí tuệ, một số người vẫn có thể xuất hiện biểu hiện Sundowning ở mức độ nhẹ.

Nhận diện đúng nhóm nguy cơ giúp gia đình và người chăm sóc chủ động theo dõi, điều chỉnh môi trường sống và xây dựng lịch sinh hoạt phù hợp. Điều này có thể làm chậm sự xuất hiện hoặc giảm mức độ nặng của hội chứng hoàng hôn ngay từ giai đoạn sớm.

Hội chứng hoàng hôn có nguy hiểm không?

Hội chứng hoàng hôn không trực tiếp đe dọa tính mạng, nhưng nếu kéo dài và không được kiểm soát tốt, tình trạng này có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào tần suất xuất hiện, cường độ triệu chứng và bệnh nền đi kèm.

Tác động đối với người mắc Sundowning

Ở người mắc hội chứng hoàng hôn, các triệu chứng kích động và lú lẫn không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe thể chất và tinh thần nếu tái diễn thường xuyên.

• Tăng nguy cơ té ngã và chấn thương: Người bệnh đi lại nhiều vào ban đêm, mất định hướng không gian, dễ vấp ngã hoặc va đập vào đồ đạc.
• Suy kiệt thể chất: Rối loạn giấc ngủ kéo dài làm cơ thể mệt mỏi, ăn uống kém, giảm sức đề kháng.
• Suy giảm tinh thần nhanh hơn: Các cơn kích động, lo âu và lú lẫn lặp đi lặp lại có thể làm tiến triển sa sút trí tuệ nhanh hơn.
• Tăng nguy cơ biến chứng: Lang thang ban đêm, bỏ ăn, không hợp tác chăm sóc làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, mất nước và các tai biến khác.

Tác động đối với người chăm sóc

Không chỉ người bệnh, người chăm sóc cũng chịu ảnh hưởng nặng nề về thể chất và tâm lý khi phải đối mặt với Sundowning kéo dài ngày này qua ngày khác.

• Căng thẳng và kiệt sức: Phải thức đêm trông nom, đối phó với hành vi kích động kéo dài khiến người chăm sóc nhanh chóng rơi vào trạng thái mệt mỏi.
• Nguy cơ stress và trầm cảm: Áp lực tâm lý tích lũy lâu ngày có thể dẫn đến rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc kiệt quệ cảm xúc.
• Giảm chất lượng cuộc sống: Sinh hoạt đảo lộn, thiếu ngủ, lo lắng thường trực ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và công việc.

Nhìn chung, dù không phải là tình trạng “cấp cứu y khoa”, hội chứng hoàng hôn vẫn cần được can thiệp sớm và đúng cách. Việc kiểm soát tốt Sundowning không chỉ giúp người bệnh an toàn và dễ chịu hơn, mà còn giảm gánh nặng thể chất – tinh thần cho gia đình và người chăm sóc lâu dài.

Cách xử lý khi mắc hội chứng hoàng hôn (Sundowning)

Hội chứng hoàng hôn không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và giảm nhẹ đáng kể nếu áp dụng đúng biện pháp. Việc xử lý hiệu quả cần kết hợp nhiều yếu tố như môi trường sống, thói quen sinh hoạt, cách giao tiếp và can thiệp y tế khi cần thiết.

Dưới đây là những phương pháp hữu ích cho người bệnh và người chăm sóc:

1. Điều chỉnh môi trường sống

Môi trường xung quanh là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến mức độ lú lẫn và kích động vào buổi chiều tối. Việc tạo ra một không gian quen thuộc, yên tĩnh và đủ ánh sáng có thể giúp người bệnh cảm thấy an toàn hơn, từ đó làm dịu các triệu chứng Sundowning.

• Tăng ánh sáng trong nhà từ cuối buổi chiều để hạn chế cảm giác tối tăm, hoang mang.
• Giữ không gian yên tĩnh, giảm tiếng ồn từ tivi, radio, nói chuyện lớn tiếng.
• Bố trí đồ đạc quen thuộc, tránh thay đổi vị trí nội thất đột ngột.
• Loại bỏ vật cản trên lối đi để giảm nguy cơ té ngã khi người bệnh đi lại nhiều.

2. Thiết lập lịch sinh hoạt cố định

Nhịp sinh hoạt đều đặn giúp ổn định đồng hồ sinh học và giảm tình trạng rối loạn nhịp ngày – đêm, vốn là một trong những nguyên nhân chính gây ra hội chứng hoàng hôn. Vì vậy, việc xây dựng và duy trì một lịch trình cố định mỗi ngày là bước nền tảng trong kiểm soát Sundowning.

• Duy trì giờ ăn, giờ ngủ, giờ tắm và giờ nghỉ ngơi cố định mỗi ngày.
• Hạn chế thay đổi lịch trình đột ngột, đặc biệt vào buổi chiều tối.
• Tránh các hoạt động kích thích mạnh (tiệc tùng, đông người, tranh cãi) vào cuối ngày.

3. Hạn chế ngủ ngày quá nhiều

Ngủ ngày kéo dài hoặc ngủ quá muộn vào buổi chiều có thể làm rối loạn giấc ngủ ban đêm và khiến các triệu chứng hoàng hôn trở nên trầm trọng hơn. Do đó, kiểm soát thời lượng và thời điểm ngủ trưa là một biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả.

• Cho người bệnh ngủ trưa ngắn từ 20–40 phút.
• Tránh ngủ sau 15 giờ chiều.
• Khuyến khích vận động nhẹ hoặc ngồi phơi nắng buổi sáng.

4. Giao tiếp đúng cách với người bệnh

Cách nói chuyện và ứng xử của người chăm sóc có thể quyết định việc các triệu chứng Sundowning sẽ dịu đi hay trở nên nghiêm trọng hơn. Một cách giao tiếp nhẹ nhàng, trấn an và phù hợp với khả năng nhận thức của người bệnh sẽ giúp họ cảm thấy an toàn và bớt lo âu.

• Nói chậm, rõ ràng, giọng nhẹ nhàng và trấn an.
• Dùng câu ngắn, từ ngữ đơn giản, dễ hiểu.
• Không tranh cãi, không cố gắng “sửa sai” nhận thức của người bệnh.
• Luôn thể hiện sự đồng cảm và cảm giác an toàn.

5. Tổ chức hoạt động thư giãn buổi chiều

Buổi chiều là thời điểm chuyển tiếp nhạy cảm đối với người mắc Sundowning. Việc sắp xếp các hoạt động nhẹ nhàng, quen thuộc và mang tính thư giãn sẽ giúp người bệnh giảm căng thẳng và bước vào buổi tối một cách êm dịu hơn.

• Nghe nhạc nhẹ, nhạc quen thuộc.
• Xem ảnh cũ, trò chuyện về kỷ niệm tích cực.
• Xoa bóp tay chân nhẹ nhàng.
• Làm các công việc đơn giản như gấp khăn, tưới cây.

6. Chú ý dinh dưỡng và nước uống

Chế độ ăn uống không hợp lý có thể làm tăng tình trạng kích động, lo âu và rối loạn giấc ngủ vào buổi tối. Vì vậy, điều chỉnh dinh dưỡng phù hợp theo thời điểm trong ngày là một phần quan trọng trong kiểm soát hội chứng hoàng hôn.

• Tránh cà phê, trà đậm, nước tăng lực sau buổi trưa.
• Không ăn tối quá no hoặc quá muộn.
• Uống đủ nước trong ngày, hạn chế uống nhiều sát giờ ngủ.
• Bổ sung bữa xế nhẹ nếu người bệnh hay đói buổi chiều.

7. Sử dụng thuốc khi thật sự cần thiết

Trong một số trường hợp, các biện pháp không dùng thuốc không đủ để kiểm soát triệu chứng nặng. Khi đó, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc hỗ trợ, nhưng đây luôn phải là lựa chọn sau cùng và cần được theo dõi chặt chẽ.

• Có thể cân nhắc melatonin để hỗ trợ giấc ngủ.
• Một số thuốc an thần liều thấp có thể được dùng ngắn hạn.
• Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ngủ hoặc thuốc hướng thần.
• Cần theo dõi chặt chẽ tác dụng phụ và tái khám định kỳ.

8. Theo dõi và loại bỏ yếu tố kích hoạt

Mỗi người bệnh có những yếu tố riêng làm bùng phát hoặc làm nặng thêm triệu chứng Sundowning. Việc theo dõi có hệ thống sẽ giúp người chăm sóc xác định đúng “tác nhân” và điều chỉnh kịp thời.

• Ghi lại thời điểm, hoàn cảnh xuất hiện triệu chứng mỗi ngày.
• Kiểm tra các nguyên nhân cơ thể: đau, đói, khát, táo bón, nhiễm trùng tiểu.
• Rà soát lại các thuốc đang sử dụng và trao đổi với bác sĩ khi cần.

Khi nào cần đưa người bệnh đi khám?

Trong nhiều trường hợp, hội chứng hoàng hôn có thể được kiểm soát tốt bằng các biện pháp chăm sóc và điều chỉnh lối sống tại nhà. Tuy nhiên, nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, trở nên nghiêm trọng hoặc không cải thiện dù đã áp dụng các phương pháp phù hợp, người bệnh cần được thăm khám y tế để tìm nguyên nhân tiềm ẩn và có hướng can thiệp kịp thời.

Bạn nên đưa người bệnh đi khám khi có các dấu hiệu sau:

• Triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc nặng lên nhanh chóng: Người bệnh trước đây ổn định nhưng bỗng trở nên lú lẫn, kích động dữ dội vào buổi tối có thể đang gặp vấn đề y khoa cấp tính như nhiễm trùng, rối loạn điện giải hoặc tác dụng phụ của thuốc.
• Hành vi nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác: Lang thang ban đêm, có xu hướng đánh người, la hét kéo dài, tự gây thương tích hoặc liên tục cố gắng bỏ nhà đi.
• Rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, kéo dài: Mất ngủ hầu như cả đêm trong nhiều ngày liên tiếp, ngủ ngày quá nhiều, kiệt sức rõ rệt.
• Nghi ngờ có bệnh lý cơ thể đi kèm: Sốt, đau khi đi tiểu, tiểu lắt nhắt, chán ăn, sụt cân, đau bụng, táo bón kéo dài – những tình trạng này có thể làm nặng thêm Sundowning.
• Nghi ngờ tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc: Triệu chứng hoàng hôn nặng lên sau khi bắt đầu thuốc mới hoặc thay đổi liều thuốc cũ.
• Các biện pháp chăm sóc tại nhà không còn hiệu quả: Dù đã điều chỉnh môi trường, lịch sinh hoạt và cách giao tiếp nhưng tình trạng vẫn không cải thiện hoặc tiếp tục xấu đi.

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm, điều chỉnh thuốc đang dùng và đưa ra phác đồ phù hợp cho từng người bệnh. Điều này không chỉ giúp kiểm soát tốt hơn hội chứng hoàng hôn, mà còn góp phần bảo vệ an toàn và chất lượng sống cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.

Phân biệt hội chứng hoàng hôn (Sundowning) với các tình trạng khác

Do có nhiều biểu hiện tương tự như lú lẫn, kích động và rối loạn giấc ngủ, hội chứng hoàng hôn rất dễ bị nhầm lẫn với một số rối loạn tâm thần – thần kinh khác ở người cao tuổi. Việc phân biệt đúng giúp tránh bỏ sót bệnh lý nguy hiểm và lựa chọn cách xử lý phù hợp.

Sundowning và delirium (sảng cấp)

Delirium là một tình trạng rối loạn ý thức cấp tính, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời. Dù có một số biểu hiện giống Sundowning, hai tình trạng này khác nhau rõ rệt về thời điểm xuất hiện và nguyên nhân.

• Sundowning: Xuất hiện chủ yếu vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối, lặp lại theo ngày; người bệnh lú lẫn và kích động nhưng vẫn tỉnh táo; liên quan đến sa sút trí tuệ và rối loạn nhịp sinh học.
• Delirium: Khởi phát đột ngột, có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong ngày; mức độ tỉnh táo dao động, có thể lơ mơ; thường do nhiễm trùng, mất nước, rối loạn điện giải hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Sundowning và trầm cảm ở người cao tuổi

Trầm cảm ở người cao tuổi có thể gây buồn bã, rối loạn giấc ngủ và giảm tập trung, khiến nhiều người nhầm lẫn với hội chứng hoàng hôn. Tuy nhiên, hai tình trạng này khác nhau về tính chu kỳ và đặc điểm cảm xúc.

• Sundowning: Có tính chu kỳ theo thời điểm chiều – tối; kèm lú lẫn, lo âu, kích động; triệu chứng giảm rõ vào ban ngày.
• Trầm cảm: Buồn bã, mất hứng thú kéo dài suốt cả ngày; ít dao động theo giờ; không kèm lú lẫn rõ rệt.

Sundowning và rối loạn lo âu

Rối loạn lo âu cũng có thể gây bồn chồn, sợ hãi và mất ngủ, tương tự như Sundowning. Tuy nhiên, yếu tố thời điểm và nền tảng bệnh lý giúp phân biệt hai tình trạng này.

• Sundowning: Xảy ra theo khung giờ cố định vào chiều – tối; thường gặp ở người sa sút trí tuệ; kèm rối loạn nhận thức.
• Rối loạn lo âu: Có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong ngày; gặp ở cả người không sa sút trí tuệ; không có lú lẫn rõ.

Sundowning và rối loạn giấc ngủ

Mất ngủ đơn thuần ở người cao tuổi có thể gây cáu gắt và mệt mỏi, nhưng không kèm theo những thay đổi hành vi – nhận thức đặc trưng của Sundowning.

• Sundowning: Nặng nhất vào chiều – tối; kèm lú lẫn, kích động và thay đổi hành vi.
• Rối loạn giấc ngủ: Chủ yếu gây mất ngủ ban đêm; ban ngày vẫn định hướng tốt; không kèm lú lẫn.

Việc phân biệt đúng hội chứng hoàng hôn với các tình trạng khác giúp người chăm sóc không chủ quan khi có dấu hiệu bất thường, đồng thời tránh áp dụng sai biện pháp xử lý. Trong trường hợp còn nghi ngờ, người bệnh nên được thăm khám để được đánh giá toàn diện và loại trừ các nguyên nhân y khoa nguy hiểm.

Câu hỏi thường gặp về hội chứng hoàng hôn

Ngoài các biểu hiện, nguyên nhân và cách xử lý cơ bản, nhiều người chăm sóc vẫn còn băn khoăn về diễn tiến lâu dài, khả năng phòng ngừa và những hiểu lầm phổ biến xoay quanh hội chứng hoàng hôn. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp làm rõ thêm các khía cạnh thực tế của Sundowning.

Hội chứng hoàng hôn có tự hết không?

• Trong đa số trường hợp, Sundowning không tự khỏi hoàn toàn, đặc biệt ở người mắc Alzheimer hoặc sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, triệu chứng có thể giảm rõ rệt nếu kiểm soát tốt môi trường sống, giấc ngủ và các yếu tố kích hoạt.

Sundowning có phải là dấu hiệu bệnh đang nặng lên?

• Không phải lúc nào cũng vậy. Sundowning có thể dao động theo từng giai đoạn và mức độ mệt mỏi, căng thẳng hoặc bệnh lý đi kèm. Tuy nhiên, nếu triệu chứng ngày càng nặng và kéo dài hơn, đó có thể là dấu hiệu bệnh nền đang tiến triển.

Hội chứng hoàng hôn kéo dài bao lâu mỗi ngày?

• Mỗi cơn Sundowning thường kéo dài từ vài chục phút đến vài giờ, bắt đầu vào cuối buổi chiều và giảm dần vào tối muộn hoặc sáng hôm sau. Thời gian cụ thể khác nhau tùy từng người bệnh.

Có cách nào phòng ngừa hội chứng hoàng hôn không?

Không thể phòng ngừa hội chứng hoàng hôn hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ và mức độ nặng bằng cách:

• Duy trì lịch sinh hoạt đều đặn
• Đảm bảo ngủ đủ giấc
• Tăng ánh sáng buổi chiều
• Hạn chế căng thẳng và kích thích môi trường.

Thay đổi người chăm sóc có làm nặng Sundowning không?

• Có. Việc thay đổi người chăm sóc hoặc môi trường sống đột ngột có thể làm người bệnh mất cảm giác an toàn, từ đó khiến các triệu chứng hoàng hôn bùng phát mạnh hơn.

Hội chứng hoàng hôn có di truyền không?

• Hiện chưa có bằng chứng cho thấy Sundowning là tình trạng di truyền. Tuy nhiên, các bệnh nền liên quan như Alzheimer có yếu tố di truyền, gián tiếp làm tăng nguy cơ xuất hiện Sundowning.

Người trẻ có thể bị Sundowning không?

• Rất hiếm. Sundowning chủ yếu gặp ở người cao tuổi có suy giảm nhận thức. Ở người trẻ, các triệu chứng tương tự thường liên quan đến rối loạn giấc ngủ, lo âu hoặc delirium hơn là Sundowning thực sự.

Có nên hạn chế cho người bệnh ra ngoài buổi chiều tối không?

• Nên hạn chế nếu việc ra ngoài làm người bệnh mệt mỏi, hoang mang hoặc kích động hơn. Tuy nhiên, vận động nhẹ và phơi nắng buổi chiều sớm (trước 16h) lại có lợi cho nhịp sinh học.

Hội chứng hoàng hôn là một tình trạng thường gặp ở người sa sút trí tuệ, gây nhiều khó khăn cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc nếu không được hiểu và xử lý đúng cách. Việc nhận diện sớm biểu hiện, điều chỉnh môi trường sống, xây dựng thói quen sinh hoạt hợp lý và can thiệp y tế khi cần thiết có thể giúp kiểm soát tốt các triệu chứng. Hiểu đúng về Sundowning không chỉ giúp người bệnh an toàn và dễ chịu hơn, mà còn giảm đáng kể gánh nặng thể chất – tinh thần cho gia đình trong quá trình chăm sóc lâu dài.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

• Stress mệt mỏi ở người cao tuổi: Nguyên nhân và phòng ngừa
• Mê sảng là gì? Nguyên nhân, biểu hiện và cách xử lý
• Khủng hoảng tâm lý người cao tuổi và thông tin cần biết