Bạn đang “làm để được yêu” hay “vì yêu mà làm”?

Nghe qua tưởng chừng hai điều này là giống nhau, nhưng nó có thể đưa đến những trạng thái cảm xúc khác nhau: Hoặc là đau khổ, hoặc là hạnh phúc.

Mời bạn lắng nghe chia sẻ từ Thạc sĩ Tâm lý Trần Thị Hạnh Dung để hiểu rõ về điều này.

Sự khác biệt giữa “làm để được yêu” và “vì yêu mà làm”

Rất nhiều người vẫn luôn tin rằng bản thân đang sống và cho đi bằng tình yêu thương. Họ chăm sóc, hy sinh, lo lắng cho người khác, luôn cố gắng làm mọi thứ thật tốt trong gia đình và các mối quan hệ.

Nhưng rồi đến một lúc, khi những điều mình làm không được ghi nhận, khi sự cố gắng bị xem là “đương nhiên”, hoặc khi người kia không đáp lại như mong đợi, họ có thể than trách rằng “Tại sao tôi đã hy sinh cho họ nhiều như thế, mà lại đối xử với tôi như vậy?” Trong lòng họ xuất hiện cảm giác tủi thân, thất vọng, thậm chí hận thù.

Tại sao những hành động vốn xuất phát từ tình yêu thương lại có thể trở thành nguồn cơn của đau khổ?

Theo Thạc sĩ Tâm lý Trần Thị Hạnh Dung, sự khác biệt giữa “làm để được yêu” và “vì yêu mà làm” không nằm ở việc chúng ta đã cho đi bao nhiêu, hy sinh nhiều thế nào, mà nằm ở động cơ bên trong mỗi hành động.

Một hành động “vì yêu mà làm” thường xuất phát từ sự tự nguyện, mong muốn quan tâm và mang lại những điều tốt đẹp cho người khác. Họ cảm nhận được niềm vui ngay trong quá trình trao đi, thay vì đặt hạnh phúc của mình vào việc đối phương sẽ đáp lại như thế nào.

Ngược lại, hành động “làm để được yêu” thường mang bên trong mong muốn được nhìn nhận, công nhận hoặc chứng minh giá trị của bản thân thông qua những điều mình làm. Khi ấy, sự quan tâm và hy sinh không chỉ đơn thuần là cách họ thể hiện tình yêu, mà còn là con đường để tìm kiếm tình yêu thương từ người khác.

Điều này có thể bắt gặp ở nhiều mối quan hệ, đặc biệt là hình ảnh những người phụ nữ truyền thống trong các gia đình Việt Nam.

Có những người phụ nữ dành gần như toàn bộ thời gian và năng lượng để chăm sóc chồng con, vun vén gia đình, luôn ưu tiên nhu cầu của người khác trước chính mình. Họ quen với việc lo cho tất cả mọi người, nhưng lại hiếm khi tự hỏi bản thân thực sự muốn gì, cần gì hay đã mệt mỏi đến mức nào.

Với họ, sự hy sinh đôi khi không chỉ là cách thể hiện tình yêu, mà còn gắn liền với niềm tin rằng một người vợ, người mẹ tốt phải luôn tận tụy, chu toàn và đặt gia đình lên trên hết.

Nhưng khi tình yêu thương được gắn với trách nhiệm phải hy sinh, người ta rất dễ quên mất rằng bản thân cũng cần được quan tâm, chăm sóc và trân trọng.

Chuyên gia Hạnh Dung cho rằng, nếu một người không biết yêu thương và chăm sóc chính mình, họ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng những mối quan hệ lành mạnh.

Bởi khi một người liên tục cho đi mà không quan tâm đến giới hạn và nhu cầu của bản thân, sự hy sinh ấy có thể dần trở thành gánh nặng cho cả hai phía. Người cho đi cảm thấy mệt mỏi, thiệt thòi; còn người nhận đôi khi lại thấy áp lực, mắc nợ hoặc ngột ngạt trước những kỳ vọng không được nói thành lời.

Một mối quan hệ hạnh phúc không nhất thiết được xây dựng từ việc ai đó phải hy sinh nhiều hơn, chịu đựng giỏi hơn hay cố gắng đến quên mình. Điều quan trọng là mỗi người có thể trao đi sự quan tâm bằng tình yêu thương, đồng thời vẫn biết trân trọng những nhu cầu và giá trị của chính mình.

Thế nhưng, điều quan trọng hơn là không phải ai cũng nhận ra điều mình đang làm thực sự xuất phát từ điều gì? Từ tình yêu vô điều kiện, hay ẩn sâu bên trong vẫn đang tồn tại mong muốn được yêu thương và công nhận.

Làm sao để biết mình đang “làm để được yêu” hay “vì yêu mà làm”?

Không phải lúc nào chúng ta cũng dễ dàng nhận ra động cơ thật sự phía sau những hành động yêu thương của mình. Bởi vì, dù xuất phát từ tình yêu hay mong muốn được yêu, biểu hiện bên ngoài đôi khi vẫn giống nhau: sự quan tâm, chăm sóc, nhường nhịn và hy sinh cho người khác.

Theo Thạc sĩ Tâm lý Trần Thị Hạnh Dung, một trong những dấu hiệu giúp phân biệt hai trạng thái này chính là cảm xúc của chúng ta trong quá trình cho đi và sau khi hành động kết thúc.

Hành động “vì yêu mà làm” có thể cảm nhận được niềm vui, sự hài lòng ngay trong quá trình thực hiện hành động đó. Bởi điều họ mong muốn là được trao đi tình yêu thương, chứ không phải chờ đợi một sự đền đáp.

Ngược lại, với hành động “làm để được yêu”, hành động cho đi đôi khi chỉ là bước đầu tiên để đạt đến điều họ thực sự mong muốn: một lời cảm ơn, sự ghi nhận, quan tâm hoặc sự yêu thương từ đối phương. Chỉ khi nhận được những điều ấy, họ mới cảm thấy sự cố gắng của mình có ý nghĩa.

Để nhận diện rõ hơn động cơ bên trong, Chuyên gia Hạnh Dung gợi ý mỗi người có thể bắt đầu bằng việc quan sát bản thân ở ba thời điểm: trước, trong và sau khi thực hiện một hành động.

1. Trước khi hành động: Điều mình muốn làm có thực sự là điều người kia cần?

Chúng ta thường có xu hướng quan tâm người khác theo cách mà bản thân cho là tốt nhất.

Ba mẹ muốn con lựa chọn một ngành học có tương lai ổn định. Người vợ luôn chuẩn bị những bữa ăn đủ chất cho chồng. Những người con trưởng thành cố gắng sắp xếp cuộc sống của ba mẹ theo cách mà mình cho là phù hợp.

Tất cả đều có thể xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn những người thân yêu có được cuộc sống tốt đẹp.

Thế nhưng, có một điều chúng ta thường bỏ quên: Điều mình cho là tốt chưa chắc đã là điều người kia thực sự cần hoặc mong muốn.

Thạc sĩ Tâm lý Trần Thị Hạnh Dung thường kể cho khách hàng nghe câu chuyện về chú thỏ đi câu cá bằng củ cà rốt.

Ai trong chúng ta cũng biết rằng cà rốt là món ăn mà thỏ yêu thích nhất. Bởi vậy, để dụ cá cắn câu, thỏ đã mang thứ mình yêu thích nhất làm mồi cho cá.

Nhưng ngồi mãi, ngồi mãi, chẳng có con cá nào cắn câu. Thỏ tức quá, mắng lũ cá: “Đồ ngu, cà rốt ngon vậy mà không ăn”. Con cá thấy vậy lập tức nhảy lên khỏi mặt nước và đáp trả: “Cà rốt là thứ bạn yêu thích nhưng lũ cá chúng tôi không thèm.”

Nếu quan sát và ngẫm nghĩ kỹ hơn, bạn có thể thấy hình ảnh của chú thỏ này thường hiện diện đâu đó xung quanh cuộc sống của chúng ta.

Một bà mẹ luôn lo lắng cho tương lai của con nên ép con học ngành Y để sau này có công việc ổn định. Tuy nhiên, đứa trẻ lại yêu thích nghệ thuật. Nó cảm thấy mẹ đang áp đặt mình, không hiểu, không yêu thương mình.

Khi trao đi điều mà đối phương không mong muốn, người nhận có thể không đón nhận bằng sự hào hứng hay biết ơn như chúng ta kỳ vọng. Thậm chí, nó còn có thể là một sự phản kháng mạnh mẽ, một cơn giận dữ bùng nổ. Và từ đó, cảm giác thất vọng, tủi thân rất dễ xuất hiện.

Vì vậy, trước khi làm điều gì đó cho người mình yêu thương, hãy thử dừng lại và tự hỏi: “Đây là điều họ thực sự cần, hay chỉ là điều mình nghĩ rằng họ cần?”

Đôi khi, yêu thương không phải là cố gắng trao đi thật nhiều, mà là đủ quan tâm để hiểu người kia thực sự mong muốn điều gì.

2. Trong khi hành động: Mình có đang âm thầm chờ đợi sự ghi nhận?

Có bao giờ bạn làm một điều gì đó cho người thân và trong lòng thoáng xuất hiện suy nghĩ: “Không biết họ có nhận ra mình đã vất vả thế nào không?”

Hoặc khi đã dành nhiều công sức chuẩn bị một món quà, một bữa ăn, bạn lại thấp thỏm chờ đợi xem đối phương sẽ phản ứng ra sao?

Theo Chuyên gia Hạnh Dung, đó là những khoảnh khắc đáng để chúng ta quan sát nội tâm. Bởi đôi khi, chính những mong đợi rất nhỏ ấy lại hé lộ nhu cầu được công nhận đang hiện diện bên trong.

Khi hành động xuất phát từ sự tự nguyện và yêu thương, chúng ta có thể cảm thấy vui với việc mình đang làm. Nhưng khi sự chú ý liên tục hướng về phản ứng của đối phương, niềm vui ấy dễ bị thay thế bởi cảm giác thấp thỏm, bất an.

Để nhận diện điều này, bạn có thể tự hỏi: “Nếu người ấy không biết mình đã làm điều này, không nói lời cảm ơn hay không đáp lại như mong muốn, liệu mình có còn sẵn lòng làm không?”

Tất nhiên, mong muốn được ghi nhận và trân trọng là một nhu cầu cảm xúc tự nhiên của con người. Điều đáng quan tâm không phải là chúng ta có mong đợi hay không, mà là liệu sự mong đợi ấy có đang trở thành điều kiện quyết định cảm giác hạnh phúc và giá trị của bản thân.

3. Sau khi hành động: Mình cảm thấy thế nào nếu không được đáp lại?

Nếu trước và trong khi hành động, chúng ta chưa đủ nhạy bén để nhận diện những mong cầu bên trong, thì cảm xúc xuất hiện sau đó có thể trở thành một tín hiệu giúp nhìn lại chính mình.

Chẳng hạn, một người mẹ dành cả buổi chiều chuẩn bị bữa cơm cho gia đình. Nhưng đến giờ ăn, họ lại nghe thấy chồng con kêu ca về những “lỗi” nhỏ nhặt trong bữa cơm: món thịt hơi mặn, nem rán hơi cháy, cơm thịt luộc sao không có cà muối… Trong tình huống này, người mẹ sẽ cảm thấy thế nào? Có thể là chạnh lòng, tủi thân và bắt đầu kể về những vất vả mình đã trải qua.

Điều khiến người mẹ buồn không chỉ là sự thờ ơ của người thân, mà còn là cảm giác những cố gắng của mình chưa được nhìn nhận.

Chuyên gia Hạnh Dung cho rằng, khi nhận ra những cảm xúc như tiếc nuối, hờn trách hay thất vọng, thay vì vội vàng trách cứ đối phương, chúng ta có thể dành một khoảng lặng để quan sát chính mình:

• Mình đang buồn vì điều gì?
• Mình có đang mong người ấy phải đáp lại theo một cách nhất định?
• Nếu không nhận được sự ghi nhận ấy, mình có cảm thấy những điều đã làm trở nên vô nghĩa?

Điều quan trọng nhất trong cả quá trình này chính là SỰ QUAN SÁT.

Ban đầu, có thể chúng ta chỉ nhận ra những mong cầu sau khi đã tổn thương hoặc trách móc. Nhưng khi thực hành quan sát thường xuyên, sự nhận biết sẽ dần trở nên nhạy bén hơn. Từ chỗ nhận ra sau khi hành động, chúng ta có thể nhận ra ngay trong lúc thực hiện, và dần dần là trước khi bắt đầu.

Khi ấy, mỗi người sẽ có thêm cơ hội lựa chọn: tiếp tục trao đi bằng sự tự nguyện, điều chỉnh cách quan tâm cho phù hợp, hoặc dừng lại nếu nhận thấy bản thân đang cố gắng quá sức chỉ để tìm kiếm sự công nhận.

Làm sao để chuyển dịch từ “làm để được yêu” sang “vì yêu mà làm”?

Nhận diện được những mong cầu bên trong là bước khởi đầu quan trọng. Nhưng làm thế nào để chúng ta không còn phải liên tục tìm kiếm tình yêu thương và sự công nhận từ người khác thông qua những điều mình làm?

Theo Chuyên gia Tâm lý Trần Thị Hạnh Dung, gốc rễ của việc một người luôn cố gắng để được yêu thương thường liên quan đến sự thiếu hụt tình yêu dành cho chính mình.

Khi chưa thực sự cảm nhận được giá trị của bản thân, con người dễ tìm kiếm sự xác nhận từ bên ngoài. Họ cảm thấy mình có ích khi được người khác cần đến, thấy mình xứng đáng được yêu khi hy sinh đủ nhiều, và chỉ thực sự hài lòng khi những cố gắng ấy được ghi nhận.

Vì vậy, để chuyển dịch từ “làm để được yêu” sang “vì yêu mà làm”, điều quan trọng không phải là cố gắng cho đi nhiều hơn hay ép bản thân ngừng mong đợi, mà là từng bước nuôi dưỡng tình yêu thương và sự đủ đầy từ bên trong.

Điều đó có thể bắt đầu từ những việc rất giản dị: cho phép mình được nghỉ ngơi khi mệt mỏi, lắng nghe những nhu cầu cảm xúc bị bỏ quên, dành thời gian cho điều mình yêu thích và học cách ghi nhận những giá trị của bản thân mà không cần chờ đợi lời khen từ người khác.

Một người mẹ không nhất thiết phải chăm lo chu toàn mọi việc mới là người mẹ tốt. Một người vợ không cần luôn nhường nhịn, chịu đựng mới xứng đáng được yêu thương. Và bất kỳ ai cũng không cần phải trở nên hoàn hảo hoặc liên tục hy sinh để chứng minh rằng mình có giá trị.

Khi biết chăm sóc và trân trọng chính mình, chúng ta có thể dần thoát khỏi cảm giác phải cố gắng không ngừng để giữ lấy tình yêu của người khác.

Cùng với đó, việc thực hành quan sát nội tâm trước, trong và sau mỗi hành động sẽ giúp chúng ta nhận diện những mong cầu ngay khi chúng vừa xuất hiện.

Thay vì cố gắng làm một điều gì đó để được đối phương chú ý, chúng ta có thể lựa chọn bày tỏ trực tiếp nhu cầu được quan tâm, chia sẻ hoặc ghi nhận. Thay vì âm thầm hy sinh rồi cảm thấy tổn thương, chúng ta có thể học cách trao đổi, đặt ra giới hạn và tôn trọng khả năng của chính mình.

Quá trình chuyển dịch này không có nghĩa là chúng ta phải từ bỏ mong muốn được yêu thương, cũng không có nghĩa là tình yêu chỉ đúng khi hoàn toàn không có sự mong đợi.

Thạc sĩ Tâm lý Trần Thị Hạnh Dung chia sẻ rằng, khi làm vì yêu thương, chúng ta không nhất thiết phải từ chối sự đáp lại của người khác. Một lời cảm ơn, một cử chỉ quan tâm hay sự ghi nhận vẫn luôn đáng quý. Tuy nhiên, đó sẽ là niềm vui được cộng thêm, chứ không phải điều kiện bắt buộc để chúng ta cảm thấy hài lòng với những gì mình đã làm.

Và khi sự quan tâm được trao đi mà không đi kèm áp lực phải đáp trả theo một cách nhất định, người nhận cũng có thể cảm thấy thoải mái, tự do và dễ dàng kết nối hơn.

Đó là lúc tình yêu thương không còn là sự trao đổi giữa hy sinh và ghi nhận, mà dần trở thành sự kết nối tự nguyện giữa những con người biết trân trọng cả bản thân lẫn đối phương.

Yêu thương không phải là cố gắng đến quên mình

Có lẽ trong mỗi chúng ta đều từng có những lúc “làm để được yêu”. Từng cố gắng thật nhiều với hy vọng được quan tâm hơn, từng chạnh lòng khi sự hy sinh không được nhìn thấy, hoặc từng cảm thấy bản thân chưa đủ tốt khi không nhận lại tình yêu như mong đợi.

Nhưng nhận ra điều đó không có nghĩa là những tình cảm chúng ta đã trao đi đều không chân thành. Đó đơn giản là cơ hội để mỗi người hiểu hơn những nhu cầu sâu kín của mình và học cách yêu thương lành mạnh hơn.

Bởi tình yêu không nhất thiết phải được chứng minh bằng sự chịu đựng, hy sinh hay những cố gắng đến kiệt sức.

Và có lẽ, khi không còn phải liên tục làm điều gì đó để chứng minh rằng mình xứng đáng được yêu thương, chúng ta mới có thể bắt đầu trao đi tình yêu bằng sự tự do, bình an và trọn vẹn hơn.

Có thể bạn quan tâm: 

Giới trẻ với lối sống khép kín, sợ giao tiếp xã hội
Hội chứng Trầm Cảm Cười: Nụ cười ẩn giấu nhiều bất ổn
Công thức 4B dành cho cha mẹ có con ở tuổi dậy thì